<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X26n0536"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 536 般若心经註解</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 536 般若心经註解</title> <author>明 真可撰</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">536</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">般若心经註解</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00746"> <charName>CBETA CHARACTER CB00746</charName> <mapping cb:dec="983786" type="PUA">U+F02EA</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+262D0</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>罩</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(ㄇ@人)/卓]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-01T10:23:06"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0536.0810c" n="0810c"/> <lb ed="X" n="0810c01"/> <lb ed="X" n="0810c02"/><cb:docNumber>No. 536</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0810c03"/><lb ed="R041" n="0810a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>般若波罗蜜多心经註解</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0810c04"/> <lb ed="X" n="0810c05"/><lb ed="R041" n="0810a02"/><byline cb:type="author">僧 真可 撰</byline> <lb ed="X" n="0810c06"/><lb ed="R041" n="0810a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0810c0601">般若波罗蜜多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0810c07"/><lb ed="R041" n="0810a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0810c0701">此言智慧到彼岸非愚痴者所能到般若有三种 <lb ed="X" n="0810c08"/><lb ed="R041" n="0810a05"/>如实相观照文字是也实相般若即人人本有的 <lb ed="X" n="0810c09"/><lb ed="R041" n="0810a06"/>心观照般若即心上光明能悟达则心光发朗凡 <lb ed="X" n="0810c10"/><lb ed="R041" n="0810a07"/>吐一言一句长篇短什足为万古灯明用除痴暗 <lb ed="X" n="0810c11"/><lb ed="R041" n="0810a08"/>故称文字般若。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0810c12"/><lb ed="R041" n="0810a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0810c1201">心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0810c13"/><lb ed="R041" n="0810a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0810c1301">此经大部之纲骨如人一身虽有五脏百骸唯心 <lb ed="X" n="0810c14"/><lb ed="R041" n="0810a11"/>为主。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0810c15"/><lb ed="R041" n="0810a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0810c1501">经。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0810c16"/><lb ed="R041" n="0810a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0810c1601">训常又训路常则天魔外道不能沮壞路则凡圣 <lb ed="X" n="0810c17"/><lb ed="R041" n="0810a14"/>皆所共由。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0810c18"/><lb ed="R041" n="0810a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0810c1801">观自在菩萨行深般若波罗蜜多时照见五蕴皆空 <lb ed="X" n="0810c19"/><lb ed="R041" n="0810a16"/>度一切苦厄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0810c20"/><lb ed="R041" n="0810a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0810c2001">观自在即观世音之别名此菩萨既悟身心以观 <lb ed="X" n="0810c21"/><lb ed="R041" n="0810a18"/>照之光深破昏毒不同二乘偏浅故曰行深夫昏 <lb ed="X" n="0810c22"/><lb ed="R041" n="0810b01"/>毒即五蕴为万苦根株千殃之本众生未能空此 <lb ed="X" n="0810c23"/><lb ed="R041" n="0810b02"/>故萦缠苦厄如蚕作茧于百沸汤中头出头没丝 <lb ed="X" n="0810c24"/><lb ed="R041" n="0810b03"/>无断日菩萨既断蕴丝故得空色两融智悲幷运 <pb ed="X" xml:id="X26.0536.0811a" n="0811a"/> <lb ed="X" n="0811a01"/><lb ed="R041" n="0810b04"/>若事若理譬庖丁解牛无物迎刃故称自在。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0811a02"/><lb ed="R041" n="0810b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0811a0201">舍利子色不异空空不异色色即是空空即是色受 <lb ed="X" n="0811a03"/><lb ed="R041" n="0810b06"/>想行识亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0811a04"/><lb ed="R041" n="0810b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0811a0401">舍利子鹙子<persName>佛</persName>之弟子也其慧辩超卓识越等伦 <lb ed="X" n="0811a05"/><lb ed="R041" n="0810b08"/>然未悟大乘真空尙醉枯寂故<persName>如来</persName>呼其名而告 <lb ed="X" n="0811a06"/><lb ed="R041" n="0810b09"/>之曰我所谓照见五蕴空者非是離蕴之空即蕴 <lb ed="X" n="0811a07"/><lb ed="R041" n="0810b10"/>之空也汝莫错了五蕴色受想行识是也色则远 <lb ed="X" n="0811a08"/><lb ed="R041" n="0810b11"/>而言之太虚天地山河草木无分巨细凡可见者 <lb ed="X" n="0811a09"/><lb ed="R041" n="0810b12"/>皆谓之色近而言之现前块然血肉之躯是也受 <lb ed="X" n="0811a10"/><lb ed="R041" n="0810b13"/>谓无始以来从生至死眼见耳闻鼻嗅舌嚐身触 <lb ed="X" n="0811a11"/><lb ed="R041" n="0810b14"/>意缘皆吸前尘而生者想谓受而筹量善恶臧否 <lb ed="X" n="0811a12"/><lb ed="R041" n="0810b15"/>宠辱是非行谓筹量无常迁流不决识谓筹量晓 <lb ed="X" n="0811a13"/><lb ed="R041" n="0810b16"/>了判然无惑此五者合而言之实唯一念分而言 <lb ed="X" n="0811a14"/><lb ed="R041" n="0810b17"/>之乃五用差别也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0811a15"/><lb ed="R041" n="0810b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0811a1501">舍利子是诸法空相不生不灭不垢不净不增不减 <lb ed="X" n="0811a16"/><lb ed="R041" n="0811a01"/>是故空中无色无受想行识无眼耳鼻舌身意无色 <lb ed="X" n="0811a17"/><lb ed="R041" n="0811a02"/>声香味触法无眼界乃至无意识界无无明亦无无 <lb ed="X" n="0811a18"/><lb ed="R041" n="0811a03"/>明尽乃至无老死亦无老死尽无苦集灭道无智亦 <lb ed="X" n="0811a19"/><lb ed="R041" n="0811a04"/>无得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0811a20"/><lb ed="R041" n="0811a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0811a2001"><persName>如来</persName>虑鹙子及一切众生馀疑未尽复揭而示之 <lb ed="X" n="0811a21"/><lb ed="R041" n="0811a06"/>曰五蕴既空心光独露浮雲净尽满月当天则生 <lb ed="X" n="0811a22"/><lb ed="R041" n="0811a07"/>灭垢净增减皆红炉点雪矣故悟真空之後岂但 <lb ed="X" n="0811a23"/><lb ed="R041" n="0811a08"/>五蕴元空即十二处十八界及十二因缘苦集灭 <lb ed="X" n="0811a24"/><lb ed="R041" n="0811a09"/>道亦龟毛兔角也虽然冰不自融春回乃泮霜不 <pb ed="X" xml:id="X26.0536.0811b" n="0811b"/> <lb ed="X" n="0811b01"/><lb ed="R041" n="0811a10"/>自释日出乃消五蕴乃至十八界十二因缘等法 <lb ed="X" n="0811b02"/><lb ed="R041" n="0811a11"/>冰也霜也观照般若如春如日冰霜既化所谓春 <lb ed="X" n="0811b03"/><lb ed="R041" n="0811a12"/>之与日何啻<anchor xml:id="nkr_note_add_0811b0301" n="0811b0301"/><anchor xml:id="beg0811b0301" n="0811b0301"/>己<anchor xml:id="end0811b0301"/>陈刍狗故曰无智亦无得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0811b04"/><lb ed="R041" n="0811a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0811b0401">以无所得故菩提萨埵依般若波罗蜜多故心无罣 <lb ed="X" n="0811b05"/><lb ed="R041" n="0811a14"/>碍无罣碍故无有恐怖远離顚倒梦想究竟涅槃三 <lb ed="X" n="0811b06"/><lb ed="R041" n="0811a15"/>世诸<persName>佛</persName>依般若波罗蜜多故得阿耨多罗三藐三菩 <lb ed="X" n="0811b07"/><lb ed="R041" n="0811a16"/>提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0811b08"/><lb ed="R041" n="0811a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0811b0801">嗟乎此段无得之光不特菩萨依之而无罣碍诸 <lb ed="X" n="0811b09"/><lb ed="R041" n="0811a18"/><persName>佛</persName>亦依而得菩提<persName>佛</persName>与菩萨光非有二而优劣迢 <lb ed="X" n="0811b10"/><lb ed="R041" n="0811b01"/>然者何哉究光之始实无优劣以光极强照强极 <lb ed="X" n="0811b11"/><lb ed="R041" n="0811b02"/>生迷故觉迷迷灭灵觉极圆者名之为<persName>佛</persName>光虽圆 <lb ed="X" n="0811b12"/><lb ed="R041" n="0811b03"/>悟迷习渐除觉路尙遥名为菩萨以本光言之非 <lb ed="X" n="0811b13"/><lb ed="R041" n="0811b04"/>唯众生妄想即成<persName>佛</persName>亦妄想耳然未成<persName>佛</persName>者若无 <lb ed="X" n="0811b14"/><lb ed="R041" n="0811b05"/>妄想悟入无门故曰一切众生由妄想而堕生死 <lb ed="X" n="0811b15"/><lb ed="R041" n="0811b06"/>亦由妄想而出生死由妄想而堕生死者凡夫也 <lb ed="X" n="0811b16"/><lb ed="R041" n="0811b07"/>凡夫不悟此身众苦根株此心攀缘贼媒放之不 <lb ed="X" n="0811b17"/><lb ed="R041" n="0811b08"/>收遊戏放六根六尘如苍蝇为唾所粘濡滞腥味 <lb ed="X" n="0811b18"/><lb ed="R041" n="0811b09"/>至死不悟由妄想而出生死者或逢知识明诲或 <lb ed="X" n="0811b19"/><lb ed="R041" n="0811b10"/>读<persName>佛</persName>祖圣贤经书始悟蝇为唾粘之咎翻然悱愤 <lb ed="X" n="0811b20"/><lb ed="R041" n="0811b11"/>乃慕鹏擧靑冥若然则妄想之心得非扶摇之风 <lb ed="X" n="0811b21"/><lb ed="R041" n="0811b12"/>哉故未证悟者此片妄想断不可不坚不固有等 <lb ed="X" n="0811b22"/><lb ed="R041" n="0811b13"/>愚痴凡夫错解<persName>佛</persName>祖圣贤之旨见说无我无人无 <lb ed="X" n="0811b23"/><lb ed="R041" n="0811b14"/>众生无寿者毋意毋必毋固毋我及本来无一物 <lb ed="X" n="0811b24"/><lb ed="R041" n="0811b15"/>天理上著不得人欲等语遂牢记胸中逢人高谈 <pb ed="X" xml:id="X26.0536.0811c" n="0811c"/> <lb ed="X" n="0811c01"/><lb ed="R041" n="0811b16"/>危论以为<anchor xml:id="nkr_note_add_0811c0101" n="0811c0101"/><anchor xml:id="beg0811c0101" n="0811c0101"/>已<anchor xml:id="end0811c0101"/>悟如是之人诚可哀愍且汝现前日 <lb ed="X" n="0811c02"/><lb ed="R041" n="0811b17"/>用之间七情六欲三毒无明如蛇如蝎谁敢触著 <lb ed="X" n="0811c03"/><lb ed="R041" n="0811b18"/>不幸而有触之者未有不遭螫啮既自家毒气曾 <lb ed="X" n="0811c04"/><lb ed="R041" n="0812a01"/>未消得纤毫说甚大话汝欲消此毒气须服淸凉 <lb ed="X" n="0811c05"/><lb ed="R041" n="0812a02"/>之药始得淸凉药非龙肝凤髓非善见空靑即是 <lb ed="X" n="0811c06"/><lb ed="R041" n="0812a03"/>上来所谓此片妄想不可不坚不固者是也果能 <lb ed="X" n="0811c07"/><lb ed="R041" n="0812a04"/>此志坚固则七情六欲三毒无明渐化为般若光 <lb ed="X" n="0811c08"/><lb ed="R041" n="0812a05"/>明矣观想虽多以要言之一曰空想二曰假想三 <lb ed="X" n="0811c09"/><lb ed="R041" n="0812a06"/>曰中想空想若成则内之身心外之世界若漆桶 <lb ed="X" n="0811c10"/><lb ed="R041" n="0812a07"/>底脱直下玲珑老氏所谓大患者永免矣假想若 <lb ed="X" n="0811c11"/><lb ed="R041" n="0812a08"/>成皎月浮空长天一碧蹄涔江海散影分辉中想 <lb ed="X" n="0811c12"/><lb ed="R041" n="0812a09"/>若成陶空铸有如臂屈伸婉转随心不乖全体空 <lb ed="X" n="0811c13"/><lb ed="R041" n="0812a10"/>想治见思之毒假想治尘沙无明之毒中想治根 <lb ed="X" n="0811c14"/><lb ed="R041" n="0812a11"/>本无明之毒噫此三毒者乃天下之大毒也除<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0811c15"/><lb ed="R041" n="0812a12"/>之外谁不遭其毒害皮毒毒般若肉毒毒解脱骨 <lb ed="X" n="0811c16"/><lb ed="R041" n="0812a13"/>毒毒法身是以天竺医王制大神方以空想之药 <lb ed="X" n="0811c17"/><lb ed="R041" n="0812a14"/>治皮毒以假想之药治肉毒以中想之药治骨毒 <lb ed="X" n="0811c18"/><lb ed="R041" n="0812a15"/>然想药虽三而不越乎一念故达一念空者即成 <lb ed="X" n="0811c19"/><lb ed="R041" n="0812a16"/>般若德念虽空洞不废群有即成解脱德有无相 <lb ed="X" n="0811c20"/><lb ed="R041" n="0812a17"/>即空色相離不即不離一念相应即成法身德要 <lb ed="X" n="0811c21"/><lb ed="R041" n="0812a18"/>到无罣碍地位无恐怖境界直须三惑都除若纤 <lb ed="X" n="0811c22"/><lb ed="R041" n="0812b01"/>毫不尽纵菩萨犹沉觉碍况凡夫哉故曰馀尘尙 <lb ed="X" n="0811c23"/><lb ed="R041" n="0812b02"/>诸学明极即<persName>如来</persName>又曰因明有见暗成无见不明 <lb ed="X" n="0811c24"/><lb ed="R041" n="0812b03"/>自发则诸暗相永不能昏所谓因明有见者匪独 <pb ed="X" xml:id="X26.0536.0812a" n="0812a"/> <lb ed="X" n="0812a01"/><lb ed="R041" n="0812b04"/>三光之明因空因假因中皆因明耳若不因明孤 <lb ed="X" n="0812a02"/><lb ed="R041" n="0812b05"/>光自发凡圣情消又说甚么三观一心一心三观 <lb ed="X" n="0812a03"/><lb ed="R041" n="0812b06"/>即所谓文字般若观照般若实相般若亦不勝赘 <lb ed="X" n="0812a04"/><lb ed="R041" n="0812b07"/>焉然未到彻头彻脑处此智慧光明寸步舍離不 <lb ed="X" n="0812a05"/><lb ed="R041" n="0812b08"/>得若偝明而行受取断常坑中堕落有分在。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0812a06"/><lb ed="R041" n="0812b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0812a0601">故知般若波罗蜜多是大神咒是大明咒是无上咒 <lb ed="X" n="0812a07"/><lb ed="R041" n="0812b10"/>是无等等咒能除一切苦真实不虚故说般若波罗 <lb ed="X" n="0812a08"/><lb ed="R041" n="0812b11"/>蜜多咒即说咒曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0812a0808" cb:place="inline">揭谛揭谛波罗揭谛波罗僧揭谛 <lb ed="X" n="0812a09"/><lb ed="R041" n="0812b12"/>菩提萨婆诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0812a10"/><lb ed="R041" n="0812b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0812a1001">大哉心光智不可知识不可识阴阳不能笼<g ref="#CB00746">罩</g>有 <lb ed="X" n="0812a11"/><lb ed="R041" n="0812b14"/>无不能形容破障除昏凡圣无与等者谓之大神 <lb ed="X" n="0812a12"/><lb ed="R041" n="0812b15"/>咒大明咒无上咒无等等咒不亦宜乎而般若有 <lb ed="X" n="0812a13"/><lb ed="R041" n="0812b16"/>显密自观自在菩萨至于得阿耨多罗三藐三菩 <lb ed="X" n="0812a14"/><lb ed="R041" n="0812b17"/>提谓之显说般若自故知般若波罗蜜多乃至菩 <lb ed="X" n="0812a15"/><lb ed="R041" n="0812b18"/>提萨婆诃谓之密谈般若又咒者如蜾蠃之祝螟 <lb ed="X" n="0812a16"/><lb ed="R041" n="0813a01"/>蛉念兹在兹似我之声绵绵不断则诸虫受熏莫 <lb ed="X" n="0812a17"/><lb ed="R041" n="0813a02"/>知然而化为蜾蠃矣诸<persName>佛</persName><persName>如来</persName>以慈悲显密熏一 <lb ed="X" n="0812a18"/><lb ed="R041" n="0813a03"/>切众生故一切众生莫知然而化之呜呼<persName>佛</persName>恩廣 <lb ed="X" n="0812a19"/><lb ed="R041" n="0813a04"/>大谁知报者而正法垂秋祖道寥落顾钝根小子 <lb ed="X" n="0812a20"/><lb ed="R041" n="0813a05"/>道德虚薄无以感人甘向秦庭嚎呼彻岁赋无衣 <lb ed="X" n="0812a21"/><lb ed="R041" n="0813a06"/>而救楚者谁哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0812a22"/><lb ed="R041" n="0813a07"/> <lb ed="X" n="0812a23"/><lb ed="R041" n="0813a08"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>般若波罗蜜多心经註解<note place="inline">终</note></cb:jhead></cb:juan> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0811b0301" to="#end0811b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0811c0101" to="#end0811c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0811b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0811b0301">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0811c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0811c0101">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>